على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
154
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
و لبست اذنىّ له يعنى روى گردانيدم و تغافل نمودم . اذن ( ozon ) ا . ع . آن جزء از هر چيز كه بدست گرفته شود مانند قبضهء شمشير و كمان . و دسته و عروة . و گوشه . ج : آذان . و مرد سخن شنو كه سخن هركس را بشنود - و به اين معنى اخير واحد و جمع در وى يكسان است . و اذن القوم : مردى كه نصيحت كند قوم را . قوله تعالى : يَقُولُونَ هُوَ أُذُنٌ - اى يستمع الى ما يقال له - قُلْ أُذُنُ خَيْرٍ لَكُمْ اى يستمع الى ما هو خير لكم . و اذنا القلب : دو گوشت پارهء بالاى دل . و اذن الحمار : گياهى كه بيخش بزرگ و شيرين و خوراكى مانند گزر . و اذن السهم : پر تير . و نيز اذن ا خ . : نام كوهى . و ام اذن : نام پشتهاى . و بنو اذن ج ا خ : نام بطنى از تازيان . اذن ( azan ) م . ع . اذن بالشيى اذنا و اذنا و اذانا و اذانة : مر . اذان . و اذن له و اليه اذنا ( نيز از باب سمع ) : بشيند . و بشنيد در حالتى كه شگفت آرنده بود . اذن ( azan ) ع . ج اذنة . اذن ( ezan ) ع . حرف مكافات و جواب بمعنى اكنون . و در آنوقت و در آن هنگام . و گاه همزهء آن را حذف كنند و ذن گويند . و گاه نون آن را به الف بدل نمايند و اذا گويند . اذن ( azann ) ص . ع . رجل اذن : مردى كه آب از هر دو سوراخ بينى وى روان باشد . اذناء ( azn ' ) ص . ع . - مؤنث آذن - يق نعجة اذناء : ميش درازگوش . اذناب ( azn b ) ج ا . ع . اذناب الناس : مردم كمپايه . و حواشى و خدم و سپس روندگان و ج . ذنب . و اذناب الخيل ا . : نام گياهى . اذناب ( ezn b ) م . ع . اذنب الرجل اذنابا : گناه كرد آن مرد . اذنان ( ozon n ) ا خ . ع . نام مردى . اذنب ( aznab ) ص . ع . ملحدتر . و عاصىتر و گناهكارتر . اذنبة ( aznebat ) ع . ج ذنوب . اذنة ( azanat ) ا . ع . برگ دانه . و بچهء شتران و گوسپندان . و گياه خشك . ج : اذن . و طعام لا اذنة له : طعامى كه به آن رغبت نباشد . و ا خ . نام شهرى نزديك طرسوس . و كوهى نزديك مكه . و وادى اذنة : وادى سيل عرم . اذنة ( ozonat ) ص . ع . رجل اذنة : مردى كه هرچه بشنود تصديق كند . اذنك ( eznak ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - شيپور كوچكى كه در گوش گذاشته و بدان آواز را بهتر درك مىكنند . اذواء ( azv ' ) ج ا خ . ع . سلسلهاى از پادشاهان يمن كه اول اسمشان ذو مىباشد . و ج ذو . اذواء ( ezv ' ) م . ع . اذوى الحر البقل : پژمرانيد گرما آن تره را . اذواب ( ezv b ) و اذوابة ( ezv bat ) ا . ع . مسكهاى كه در ديگ گدازند جهت آنكه وى را طبخ داده روغن كنند و ما دام كه در ديگ است و هنوز آن را در خيك نكردهاند بيكى از اين دو نام ناميده مىشود . اذواد ( azv d ) ا ج . ع . جماعت شتران از سه تا ده . و ج . ذود . اذواط ( azv t ) ع . ج ذوطة . اذواق ( azv q ) ع . ج ذوق . اذؤب ( az'ob ) ع . ج ذئب . اذوذ ( azuz ) ص . ع . سيف اذوذ : شمشير بران . و شفرة اذوذ : كارد بسيار برنده . اذوط ( azvat ) ص . ع . ناقص زنخ از مردم و جز آن . و آنكه حنك زبرينش دراز و زيرينش ناقص و كوتاه بود . اذوم ( ezum ) ا خ . ع . ناحيهاى از فلسطين قديم . اذوى ( ezaviy ) ص . ع . منسوب به اذا يعنى هرگاهى . اذهاب ( azh b ) ع . ج ذهب . اذهاب ( ezh b ) م . ع . اذهبه و به : برد او را و دور گردانيد . و اذهبه : زر اندود كرد او را . اذهال ( ezh l ) م . ع . فراموش كنانيدن و سبب شدن مر فراموش كردن را . اذهان ( azh n ) ع . ج ذهن . اذهان ( ezh n ) م . ع . اذهننى عنه : فراموش گردانيد مرا از آن و مشغول كرد . اذى ( az ) ا . ع . رنجش . و پليدى . و خس و خاشاك و سنگ سر راه . و موى و جز آن . و پليدى سر كودك كه روز هفتم از ولادت سترده مىشود . اذى ( az ) م . ع . اذى به اذى و اذاء . مر . اذاء . اذى ( azi ) ص . ع . بعير اذ : شترى كه بالطبع قرار نگيرد بىآنكه او را درد و بيمارى باشد . و نير اذى : مرد بسيار متأذى شونده و بسيار ايذا رساننده . اذى ( aziy ) ص . ع . مرد بسيار متأذى شونده . و بسيار اذيت رساننده . اذياخ ( azy x ) ع . ج ذيخ . اذيال ( azy l ) ج ا . ع . اذيال الناس : مردمان سپس رونده و سپس مانده و جاءنا اذيال من الناس اى اواخرهم . و نيز اذيال : ج ذيل . اذيال ( ezy l ) م ع . اذيل اذيالا : صاحب ذيل و دامن گرديد . اذيب ( azyab ) ا . ع . آب فراوان . و بيم . و شادمانى و نشاط .